ارزش تشخیصی آزمایش کالپروتکتین مدفوع

کالپروتکتین که اولین بار در سال 1980 (Fagerhol MK،  Dale I، Andersson T) شناسایی شد، یک کمپلکس پروتئینی متصل شونده به یونهای فلزی مانند منگنز و روی است که تا 60% پروتئینهای محلول در سیتوزول نوتروفیلها و ماکروفاژها (اجزای سلولی ایمنی ذاتی) را تشکیل می دهد. این پروتئین دارای توانایی باکتریواستاتیک و فونگی استاتیک است و تحقیقات متعدد نشان داده میزان کالپروتکتین مدفوع در کولیت عفونی، کولیت اولسراتیو، بیماری کرون، دیورتیکولیت، بیماری سلیاک درمان نشده، کولیت میکروسکوپی و سرطان روده افزایش می یابد. کاربرد اصلی آزمایش کالپروتکتین مدفوع شامل افتراق بیماری التهابی روده (IBD) از بیماری عملکردی روده یا سندرم روده ی تحریک پذیر (IBS)، ارزیابی پاسخ به درمان IBD، پیش بینی موارد عود IBD، و به عنوان تشخیص جایگزین در افرادی است که از سوزن یا آندوسکوپی هراس (فوبیا) دارند. مصرف برخی داروها به ویژه مهارکننده های پمپ پروتون مانند امپرازول، و داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs) سطح کالپروتکتین مدفوع را به طور کاذب افزایش می دهد.

نشانگرهای جایگزین (surrogate markers) به شواهد غیرمستقیم بالینی یا آزمایشگاهی گفته می شود که در موارد خاص مثلاً هنگامی که امکان مشاهده ی شواهد مستقیم بیماری وجود ندارد یا شواهد موجود برای تشخیص یا پیگیری بیماری کافی نیست، به عنوان شواهد جایگزین یا علی البدل استفاده می شود. روزی نیست که خبری از آنها در رادیو یا تلویزیون پخش نشود یا حتی در منابع معتبر پزشکی درباره ی آنها نخوانیم. البته کسی منکر فایده ی بالینی این نشانگرها در کمک به تشخیص و درمان بیماریها نیست، اما توجه بفرمایید که نشانگرهای جایگزین هر قدر هم مهم باشند، باز هم جایگزین و علی البدل هستند و هرگز ارزش مشاهدات مستقیم پزشک را ندارند.

یک خطای رایج در پزشکی این است که به نشانگرهای جایگزین چنان بها می دهیم که به یکباره نقش قضاوت بالینی پزشک را به عنوان استاندارد طلایی تشخیص و درمان به بوته ی فراموشی می سپاریم. بنا بر این اجازه دهید تعریف ابتدایی مان را این گونه اصلاح کنیم که "نشانگر جایگزین به شواهد غیرمستقیم بالینی یا آزمایشگاهی گفته می شود که پژوهشگران امیدوارند بتواند در شرایط خاص جایگزین قضاوت بالینی پزشک شود."

به عنوان مثال، پژوهشهای متعدد نشان داده استاتین باعث کاهش کلسترول خون می شود. محققین از این پژوهشها نتیجه می گیرند استاتین خطر بیماری قلبی عروقی را کاهش می دهد. در اینجا، کلسترول خون یک نشانگر جایگزین خطر بیماری قلبی عروقی است. محققین نمی توانند خطر را به طور مستقیم بسنجند، اما کلسترول خون را می توانند بسنجند. اما چرا؟ خوب، توضیحش ساده است. بیشتر افراد یک آزمایش ساده را به خطر سکته ی قلبی ترجیح می دهند!

البته تا وقتی نشانگرهای واقعی در دسترس نیستند یا استفاده از آنها مستلزم صرف وقت و هزینه ی بالا و پذیرش خطر عوارض و مرگ و میر است، بشر ناگزیر از روی آوردن به نشانگرهای جایگزین است. اما این نباید باعث شود نشانگرهای واقعی را به طور کلی فراموش کنیم. در مورد مثال کلسترول، هدف پزشکان باید کاهش خطر بیماری قلبی عروقی باشد نه کاهش کلسترول. به نظر می رسد اتفاقی که در عمل افتاده این است که نشانگرهای جایگزین، جای نشانگرهای واقعی را گرفته اند و به تدریج "پژوهش و طب جایگزین،" پژوهش و طب واقعی را از میدان به در کرده است.

مثال خوب این داستان، نشانگرهای تومور یا تومور مارکرها هستند. پولیپ روده سرطان نیست بلکه جایگزین سرطان روده است. پزشکان ضایعات پیش سرطانی را از بدن بیماران خارج می کنند تا خطر سرطان را در آنان کاهش دهند. جالب این است که هیچ مطالعه ی دوسوکور با شاهد دارونمایی (double-blind placebo controlled trial استاندارد طلایی پژوهش پزشکی) انجام نشده که نشان دهد کولونوسکوپی خطر سرطان کولون را کاهش می دهد.

نشانگرهای جایگزین مفید هستند اما محدودیتهای فراوانی دارند و نباید بر اهمیت آنها بیش از حد تأکید شود. و مهم تر از آن، نباید در سایه ی توجه به نشانگرهای جایگزین، از خود بیماران که نشانگرهای واقعی بیماری هستند غافل شد. این بار که خبر جدیدی درباره ی یک نشانگر جایگزین خواندید یا شنیدید، چند لحظه فکر کنید. شاید این یک معجزه نباشد. شاید این یک سراب دیگر باشد!

منبع

اشتراک در 100 درجه اشتراک گذاری در FaceBook اشتراک گذاری در Twitter ارسال ایمیل به دوستان در Gmail اضافه کردن به Google Bookmarks اضافه کردن به Google Reader ارسال ایمیل به دوستان در یاهو
مطالب مرتبط
نظرات خوانندگان
محمد مهدی
سلام خسته نباشید اگر ob وcalpro..... +باشد وهفته ای ۳روزش اسهال با نفخ وگاز زیاد وبدبو باشد درمانش چیست .با تشکر فراوان

پاسخ
سلام محمد مهدی جان
یکی از دلایل خونریزی مخفی در مدفوع، بیماری التهابی است و آزمایش کالپروتکتین مثبت در کنار علائم بالینی و خون مخفی (OB) مثبت، به نفع تشخیص بیماری التهابی روده است. بهتر است با یک پزشک فوق تخصص گوارش مشورت کنید.
نا شناس
خیلی مفید بود

پاسخ
سپاس از نظر مثبت تان.